Προφήτης Ηλίας Ηλιούπολης – Το Χρονικό Μιας «Ιερής Αυθαιρεσίας»

Στις πευκόφυτες πλαγιές του Υμηττού, υπάρχει ένα γραφικό εκκλησάκι που έχει ταυτιστεί για χιλιάδες Ηλιουπολίτες με τις πιο όμορφες παιδικές και εφηβικές τους αναμνήσεις. Το παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία αποτελούσε για χρόνια ένα καταφύγιο για τους κατοίκους της Ηλιούπολης που αναζητούσαν ένα ησυχαστήριο δίπλα στον βόη της πόλης. Όμως, αυτό το ιστορικό τοπόσημο της Ηλιούπολης, που χρονολογείται από το 1928, κινδυνεύει με αφανισμό. Ο ήχος από τα θροΐσματα των δέντρων και τα τιτιβίσματα των πτηνών που ζουν στον Υμηττό αντικαταστάθηκε από τον θόρυβο των εκσκαφέων και μηχανημάτων έργου, τις φωνές οργισμένων διαδηλωτών, τον απόηχο δικαστικών αποφάσεων και τις σειρήνες των περιπολικών.

Το 2019 ο ιερέας του Προφήτη Ηλία επιχείρησε να σκεπάσει τον ιστορικό ναΐσκο με ένα νέο, τερατώδες κτίσμα που θα μετέτρεπε το ξωκλήσι σε έναν νέο, γιγάντιο «ναό» στην καρδιά της προστατευμένης δασικής ζώνης του Υμηττού. Έτσι, ξεκίνησε μια σειρά αυθαίρετων οικοδομικών εργασιών που μετεξελίχθηκε σε μια από τις πιο σκοτεινές και πολύπλοκες υποθέσεις των νοτίων προαστίων. Δεν πρόκειται απλώς για μια ακόμα πολεοδομική παράβαση. Είναι η ιστορία μιας πρωτοφανούς αυθαιρεσίας που συνοδεύτηκε από πολιτικές έριδες, έφτασε μέχρι τα έδρανα της Βουλής και πυροδότησε έναν επικίνδυνο κοινωνικό διχασμό.

Η Αρχή της Κρίσης και το Κτίσμα που «Κατάπιε» το Ξωκλήσι

Τα πρώτα σύννεφα άρχισαν να μαζεύονται ήδη από το καλοκαίρι του 2019, όταν οι περίοικοι αντιλήφθηκαν την έναρξη εκτεταμένων οικοδομικών εργασιών στο βουνό. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, ο ιερέας είχε εξασφαλίσει από την υπηρεσία δόμησης της Ιεράς Αρχιεπισκοπής μια άδεια μικρής κλίμακας για επισκευές στην οροφή του ναΐσκου, ωστόσο εκμεταλλεύτηκε τη συγκεκριμένη άδεια για να δημιουργήσει ουσιαστικά μια νέα εκκλησία: Το ιστορικό, ταπεινό ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία άρχισε σταδιακά να περικυκλώνεται και να καλύπτεται από ένα νέο, θηριώδες κατασκεύασμα, το οποίο ουσιαστικά επιχειρούσε να το «καταπιεί» και να το εξαφανίσει, μετατρέποντάς το σε έναν τεράστιο ναό. Όταν υπήρξαν τα πρώτα δημοσιεύματα, η τοπική κοινωνία υπέστη ένα ηχηρό σοκ. Και αυτό διότι, για σχεδόν 2 μήνες, κάτω από τη μύτη των πολιτών πραγματοποιούνταν βαριές οικοδομικές εργασίες στο βουνό, και μάλιστα στην προστατευμένη Β’ Ζώνη Υμηττού.

Η τότε απερχόμενη δημοτική αρχή του Βασίλη Βαλασόπουλου που είχε χάσει τις εκλογές από τον Μάιο του 2019, άρχισε να δέχεται τα πρώτα πυρά για ολιγωρία. Στις αρχές Σεπτεμβρίου 2019, η τότε νέα δημοτική αρχή του Γιώργου Χατζηδάκη κλήθηκε να αντιμετωπίσει την πρωτοφανή κρίση που είχε δημιουργηθεί. Η υπόθεση έφτασε στο δημοτικό συμβούλιο, το οποίο έλαβε απόφαση για άμεση εκκίνηση νομικών διαδικασιών κατά παντός υπευθύνου, ώστε να σταματήσουν οι αυθαιρεσίες στο βουνό και να σωθεί το ιστορικό ξωκλήσι. Ωστόσο, η απόφαση του συμβουλίου δεν ήταν ομόφωνη, καθώς ο δημοτικός σύμβουλος της παράταξης «Πρώτα Ηλιούπολη» και νυν αντιδήμαρχος Χρήστος Καλαρρύτης υπερασπίστηκε ανοικτά την ανέγερση νέου ναού και διαφοροποιήθηκε από το υπόλοιπο σώμα. Παράλληλα με τις θεσμικές αντιδράσεις, υπήρξε και οργάνωση από τη μεριά της κοινωνίας των πολιτών. Οι κάτοικοι της περιοχής άρχισαν να οργανώνονται, απαιτώντας την άμεση κατεδάφιση των παρανομιών. Το θέμα του Προφήτη Ηλία σήκωσε αρκετή «σκόνη» στον δημόσιο διάλογο, με αποτέλεσμα να φτάσει ακόμα και στη Βουλή με ερωτήσεις βουλευτών του ΣΥΡΙΖΑ.

«Εδώ Κουμάντο Κάνει Μόνο Ο Θεός»

Παρά τις έντονες και καθολικές αντιδράσεις της τοπικής κοινωνίας, οι εργασίες συνεχίζονταν κανονικά, κάτω από τη μύτη των διοικούντων, γεγονός που προκάλεσε νέο κύκλο αντιδράσεων. Τον Νοέμβριο του 2019, μετά από καταγγελίες κατοίκων για συνέχιση των εργασιών, ο πρώην Δήμαρχος κ. Χατζηδάκης μαζί με 2 αντιδημάρχους του ανέβηκαν στον λόφο του Προφήτη Ηλία όπου διαπίστωσαν την εκπόνηση νέων εργασιών, ενώ ο ιερέας και άλλοι παρευρισκόμενοι προπηλάκισαν τον Δήμαρχο, με αποτέλεσμα να οδηγηθούν όλοι στο αστυνομικό τμήμα. Η αποστροφή του ιερέα, που έκανε τον γύρο του διαδικτύου μέσω ηχητικού αποσπάσματος ήταν χαρακτηριστική: «Εδώ δεν έχει καμία δουλειά ο Δήμος, εδώ κάνει κουμάντο ο Θεός». Μετά από πολύωρες καταθέσεις στο αστυνομικό τμήμα και την έναρξη των νομικών διαδικασιών, ο Δήμος προχώρησε σε σειρά θεσμικών συναντήσεων τόσο με την Αρχιεπισκοπή όσο και με το Δασαρχείο, όπου τελικά αποδείχτηκε – με κάθε επισημότητα – ότι ο ιερέας είχε εκμεταλλευτεί μια άδεια μικρής κλίμακας για να φτιάξει μια παράνομη κατασκευή που εγκλώβιζε στα σπλάχνα της το ιστορικό ξωκλήσι. Όσο για την Αρχιεπισκοπή, πήρε εξαρχής σαφείς αποστάσεις από τις ενέργειες του ιερέα, «αδειάζοντάς» τον.

Η Αρχή Του Τέλους Των Παρανομιών Και Οι Συγκρούσεις

Τον Ιανουάριο του 2020, σημειώθηκε η πρώτη σημαντική εξέλιξη στην υπόθεση από τα αρμόδια κρατικά όργανα. Η Πολεοδομία, μετά από έλεγχο που πραγματοποίησε, κήρυξε το κτίσμα παράνομο και κατεδαφιστέο, επιβάλλοντας μάλιστα πρόστιμο ύψους 150.000 ευρώ στον ιερέα για κατασκευή και διατήρηση αυθαιρέτου. Είχε προηγηθεί, ένα μήνα νωρίτερα, η ανάκληση της άδειας που είχε δοθεί από την υπηρεσία δόμησης της Ιεράς Συνόδου, με σαφείς αιχμές κατά του ιερέα. Ενώ θα περίμενε κανείς πως οι εξελίξεις αυτές θα έθεταν τον ιερέα προ των ευθυνών του, η δράση του συνεχίστηκε. Εν μέσω πανδημίας και ενώ όλη η χώρα βρισκόταν σε κατ’ οίκον περιορισμό, ο ιερέας λειτουργούσε κανονικά με παρουσία πιστών. Οι εικόνες των πιστών να βγαίνουν έξω από το αυθαίρετο κτίσμα έκαναν τον γύρο των καναλιών πανελλαδικά. Ένα μήνα αργότερα, τον Μάιο του 2020, η σύγκρουση της τοπικής εκκλησίας με την τοπική κοινωνία κορυφώθηκε. Διαδηλωτές ήρθαν σε έντονη διαμάχη με πιστούς και με τον αρχιμανδρίτη Σεραφείμ Δημητρίου, ο οποίος είναι διαπύρσιος υπερασπιστής του παράνομου κτίσματος ακόμα και σήμερα. Έξω από το αυθαίρετο σημειώθηκαν έντονοι διαπληκτισμοί, με αποτέλεσμα την παρέμβαση της αστυνομίας. Για ακόμα μια φορά, η Ηλιούπολη γινόταν αρνητικό «πρωτοσέλιδο» στα κανάλια για τους λάθος λόγους.

Τον Μάρτιο του 2021, ήρθε η πρώτη δικαστική απόφαση, με το Διοικητικό Εφετείο να απορρίπτει την ένσταση του ιερέα κατά της έκθεσης αυτοψίας που είχε διενεργήσει η Πολεοδομία, ενώ τον Φεβρουάριο του 2026 το Β΄ Μονομελές Εφετείο Κακουργημάτων επέβαλε ποινή φυλάκισης 4 ετών (εφέσιμη) στον ιερέα για παραβάσεις της δασικής νομοθεσίας, μετά από μηνυτήρια αναφορά που είχε καταθέσει ομάδα πολιτών. Η τελευταία δικαστική απόφαση έφερε το θέμα της κατεδάφισης ξανά στο προσκήνιο, με εκατοντάδες πολίτες να απαιτούν την εφαρμογή των αποφάσεων της δικαιοσύνης και την αποκατάσταση της νομιμότητας.

Το Θεσμικό «Κρυφτό» Και Το Πινγκ-Πονγκ Των Ευθυνών

Στα 7 χρόνια δικαστικών και κοινωνικών διαξιφισμών για τις αυθαιρεσίες στο παρεκκλήσι του Προφήτη Ηλία, διεξαγόταν παράλληλα και μια άλλη «μάχη», με την υπόθεση να περιπλέκεται στα πλοκάμια της γραφειοκρατίας. Ήδη από το 2021, μετά και την απόρριψη της έφεσης που είχε ασκήσει ο ιερέας, είχε ξεκινήσει η συζήτηση για τη διενέργεια μιας ειδικής μελέτης κατεδάφισης των αυθαιρεσιών, καθώς το παράνομο κτίσμα μπορεί να διακινδυνεύσει τη στατικότητα του ιστορικού ναΐσκου, ο οποίος βρίσκεται στα «σπλάχνα» του. Εκεί, υπήρξε ένα «μπαλάκι ευθυνών» μεταξύ του Δήμου και της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Αττικής σχετικά με την αρμοδιότητα χρηματοδότησης της μελέτης και πραγματοποίησης της κατεδάφισης.

Μετά από εκτεταμένες διαβουλεύσεις, ο Δήμος ολοκλήρωσε τη μελέτη το 2023, ωστόσο η νέα δημοτική αρχή Ψυρρόπουλου δεν έχει προχωρήσει ακόμα στην υλοποίησή της, με το πρόσχημα πως «ο Δήμος δεν διαθέτει τα χρήματα που απαιτούνται για την εκπόνηση της μελέτης». Ουσιαστικά πρόκειται για ένα ποσό της τάξης των 30.000 ευρώ, καθώς η κατεδάφιση πρέπει να ανατεθεί σε εξειδικευμένο εργολάβο. Φυσικά, τα επιχειρήματα της δημοτικής αρχής περί έλλειψης πόρων δεν έπεισαν τους κατοίκους, οι οποίοι κάνουν λόγο για «προσχηματικές δηλώσεις» και προσπάθεια μετάθεσης των ευθυνών για λόγους πολιτικού κόστους.

«Θέλουμε Να Εφαρμοστεί Η Νομιμότητα Και Να Αποκατασταθεί Το Ιστορικό Ξωκλήσι»

Τις τελευταίες εβδομάδες το θέμα της κατεδάφισης των αυθαιρεσιών στο ιστορικό τοπόσημο του Προφήτη Ηλία έχει επανέλθει στην τοπική επικαιρότητα. Ομάδα κατοίκων της Ηλιούπολης πραγματοποίησε συνάντηση και παρέμβαση στο Δημαρχείο, με στόχο την κλιμάκωση των κινητοποιήσεων και με απώτερο στόχο την άσκηση πίεσης για την αποκατάσταση της νομιμότητας. Όπως δηλώνουν οι ίδιοι οι κάτοικοι στην «Ηλιοτυπία»: «Εμείς θέλουμε πίσω το παλιό ξωκλήσι. Δεν θέλουμε να γκρεμιστεί η εκκλησία, αλλά οι παράνομες και αυθαίρετες κατασκευές που δημιουργήθηκαν για να γίνουν “μπίζνες”, με την ανοχή των δημοτικών αρχών και κάποιων παρατάξεων της αντιπολίτευσης». Οι ίδιοι δηλώνουν πως θα επαναφέρουν το θέμα με κάθε τρόπο στη δημόσια ατζέντα αλλά και στο δημοτικό συμβούλιο. Και πρόκειται για ένα αίτημα απολύτως δίκαιο.

Το ιστορικό ξωκλήσι του Προφήτη Ηλία, ένα από τα παλαιότερα κτίσματα της πόλης μας, βρίσκεται εγκλωβισμένο σε μια παράνομη «φυλακή». Και περιμένει καρτερικά την ελευθερία του, για να προσφέρει ξανά αυτό που πρόσφερε για δεκαετίες στους Ηλιουπολίτες: Θύμησες, αναμνήσεις και ένα απάγγιο σύντομης ανάπαυλας από τον θόρυβο της πόλης.