Πόσο Θωρακισμένη Είναι Η Ηλιούπολη Απο Πλημμυρικά Φαινόμενα;

Ο απόηχος των καταστροφών στην Άνω Γλυφάδα από την νεροποντή της 21ης Ιανουαρίου είναι έντονος. Δεκάδες περιουσίες θάφτηκαν στη λάσπη ενώ χάθηκε και μια ανθρωπινη ζωή. Την ίδια στιγμή, όμως, η επιστημονική κοινότητα προειδοποιεί ότι παρόμοια φαινόμενα δεν θα αποτελούν πλέον σπάνια εξαίρεση, καθώς η κλιματική κρίση έχει μεταβάλει δραστικά τα δεδομένα των τελευταίων δεκαετιών.

Το ερώτημα που προκύπτει εύλογα είναι πόσο προετοιμασμένη είναι η Ηλιούπολη απέναντι σε τέτοιες συνθήκες.

Πώς Aξιολογείται O Πλημμυρικός Κίνδυνος

Απαντήσεις σε αυτό το ερώτημα επιχειρεί να δώσει η τεχνολογία. Το 2021, η Περιφέρεια Αττικής προχώρησε σε συνεργασία με το Κέντρο Επιστημών Παρατήρησης της Γης και Δορυφορικής Τηλεπισκόπησης BEYOND του Αστεροσκοπείο Αθηνών, με στόχο την αποτύπωση και εκτίμηση του πλημμυρικού κινδύνου στις υδρολογικές λεκάνες του ρέματος της Πικροδάφνης. Στη συγκεκριμένη λεκάνη ανήκει και ο Δήμος Ηλιούπολης.

Μέσα από την αξιοποίηση δορυφορικών δεδομένων, το σύστημα BEYOND αναλύει τον κίνδυνο πλημμύρας και τον αποτυπώνει σε τρία διαφορετικά σενάρια, τα οποία βασίζονται στην περίοδο επαναφοράς των φαινομένων. Το τρίτο και πιο δυσμενές σενάριο αφορά γεγονότα μεγάλης έντασης, συγκρίσιμα με την κακοκαιρία «Daniel», και θεωρείται το πιο επικίνδυνο για την περιοχή.

Οι Περιοχές της Ηλιούπολης Με Αυξημένη Επικινδυνότητα

Η γεωμορφολογία της Ηλιούπολης και η φυσική κλίση των εδαφών της λειτουργούν γενικά ανασταλτικά στην εκδήλωση εκτεταμένων πλημμυρών. Ωστόσο, υπάρχει ένας κρίσιμος παράγοντας που βαραίνει το ισοζύγιο: το γεγονός ότι η πόλη διατρέχεται από πλήθος παλαιών ρεμάτων, τα οποία με την πάροδο των χρόνων είτε επιχώθηκαν είτε εγκιβωτίστηκαν σε υπόγειους αγωγούς. Αυτό σημαίνει ότι σε συνθήκες ακραίων βροχοπτώσεων, η διοχέτευση των υδάτων προς το βασικό αποδέκτη, δηλαδή το ρέμα της Πικροδάφνης, ενδέχεται να μην λειτουργήσει απρόσκοπτα.

Η Ηλιούπολη, είναι «οπλισμένη» με 3 μεγάλους αγωγούς που την κατεβαίνουν από τα βόρεια τμήματα της πόλης, και καταλλήγουν στον συλλεκτήριο αγωγό κάτω από τη Μαρίνου Αντύπα, ο οποίος με τη σειρά του καταλήγει στην Πικροδάφνη. Οι υπόγειοι αγωγοί αυτοί διασώζουν τις γειτονιές της πόλης από έντονα πλημμυρικά φαινόμενα, ωστόσο η δυνατόττηα παροχέυτευσης τους αρχίζει και αγγίζει τα όρια της.

Παράλληλα, υπάρχει υπό κατασκευή ο τελευταίος αντιπλημμυρικός αγωγός Καρέα-Ηλιούπολης, στο ύψος της Αγίας Μαρίνας, ο οποίος δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα, με αποτέλεσμα στην ευρύτερη περιοχή να δημιουργούνται έντονα προβλήματα με την πρώτη βροχόπτωση.

Στην πορεία του νερού από τον Υμηττό προς τον αστικό ιστό, η πρώτη ζώνη που εμφανίζει ευαλωτότητα είναι η Αγία Μαρίνα, με επίκεντρο την περιοχή του κοιμητηρίου, όπου δεν υπάρχει ολοκληρωμένη αντιπλημμυρική προστασία. Σε ένα ακραίο σενάριο, προβλέπεται ότι νερά μπορούν να κατακλύσουν τμήμα του κοιμητηρίου, την οδό Αναστάσεως καθώς και γειτονικά στενά. Τα μοντέλα δείχνουν βάθη νερού που σε ορισμένα σημεία φτάνουν έως και τα 40 εκατοστά, με μεγαλύτερες συγκεντρώσεις σε συγκεκριμένες χαμηλότερες ζώνες.

Αυξημένος κίνδυνος καταγράφεται επίσης στα στενά πέριξ των οδών Στέφανου Σαράφη, Χρυσοστόμου Σμύρνης και Ηρακλέους, καθώς και σε ολόκληρη την έκταση του πάρκου Μπέλες. Δεν είναι τυχαίο, καθώς από τα σημεία αυτά διέρχονταν στο παρελθόν τόσο το ανοιχτό ρέμα της Πικροδάφνης όσο και μικρότεροι υδάτινοι κλάδοι, με αποτέλεσμα υψηλότερη συγκέντρωση απορροών. Αντίστοιχα, πιθανά πλημμυρικά φαινόμενα εντοπίζονται και στα στενά ανάμεσα στο σχολικό συγκρότημα του 4ου Γυμνασίου–Λυκείου και την πλατεία Άγγελου Σικελιανού.

Στο κέντρο της πόλης, περιοχές που βρίσκονται πάνω από τον υπόγειο αντιπλημμυρικό αγωγό Σ2 εμφανίζουν επίσης πιθανότητα εκδήλωσης μικρής κλίμακας πλημμυρών. Παρόμοιος κίνδυνος καταγράφεται γύρω από τα πάρκα Ναυαρίνου και Καλαβρύτων, εκεί όπου έως και τη δεκαετία του 1980 βρισκόταν η φυσική κοίτη της Πικροδάφνης.

Κρίσιμος Παράγοντας Η Συντήρηση Των Υποδομών

Σε πρόσφατη δημοσιογραφική έρευνα του NouPou.gr για το ρέμα της Πικροδάφνης, ο επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος BEYOND, Χάρης Κοντοές, υπογράμμισε τη σημασία της συστηματικής συντήρησης τόσο των αντιπλημμυρικών έργων όσο και του δικτύου ομβρίων υδάτων σε όλους τους δήμους από τους οποίους διέρχεται το ρέμα.

Από τους τέσσερις δήμους που διασχίζει η Πικροδάφνη, η Ηλιούπολη εμφανίζει συγκριτικά τα μικρότερα προβλήματα, καθώς μεγάλο μέρος του φυσικού ρέματος έχει επιχωθεί. Παρ’ όλα αυτά, ο κίνδυνος δεν εκμηδενίζεται. Οι υπάρχουσες υποδομές σχεδιάστηκαν πριν από περίπου τέσσερις δεκαετίες και δεν ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις που δημιουργούν τα ολοένα και συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα.

Οι Ευπαθείς Γειτονιές Της Ηλιούπολης

Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, πιθανές δυσκολίες απορροής υδάτων μπορεί να εμφανιστούν –τμηματικά ή εκτενέστερα– στους εξής δρόμους και σημεία της πόλης:

• Μανιακίου
• Γεωργίου Φύτρου (τμηματικά)
• Υπερείδου (τμηματικά)
• Αισώπου (τμηματικά)
• Λεωφόρος Ελευθερίου Βενιζέλου (στο μεγαλύτερο μέρος της)
• Δημοσθένους (τμηματικά)
• Κριάρη
• Μίνωος (τμηματικά)
• Νέστωρος (τμηματικά)
• Ισαύρων
• Ναυαρίνου
• Μαρίνου Αντύπα (τμηματικά)
• Σαλαμίνος
• Στέφανου Σαράφη
• Θέμιδος
• Δημητρίου Γλυνού (τμηματικά)
• Πελοποννήσου (τμηματικά)
• Σμύρνης
• Ηρακλέους
• Βισσαρίου
• Σπύρου Μήλιου (τμηματικά)
• Λεωφόρος Δημοκρατίας (τμηματικά)
• Βαλτετσίου (τμηματικά)
• Μυκόνου
• Ασκληπιού
• Παράδρομος Βουλιαγμένης (τμηματικά, στα όρια με Άγιο Δημήτριο)
• Πανταζή (τμηματικά)
• Ναυάρχου Νοταρά (τμηματικά)
• Αίαντος (τμηματικά)
• Άγγελου Σικελιανού
• Πλατεία Σικελιανού
• Αλέξανδρου Παπάγου
• Διστόμου
• Β’ Αθλητικό Κέντρο Ηλιούπολης (Γήπεδο Διάνα)
• Λάμπρου Πορφύρα
• Αίαντος
• Διοβουνιώτη

(Το άρθρο δημοσιεύθηκε τον Απρίλιο του 2025 στην εφημερίδα Ηλιοτυπία. Μπορείτε να το διαβάσετε εδώ.)